Denada Jushi
Ardhjet e para të kontratave nga jashtë për marka botërore në Shqipëri, rreth vitit 2017 e deri në 2022, ku pati edhe kulmin e lulëzimit, bënë që fasoneritë të nisnin të shiheshin si mundësi punësimi për dhjetëra mijëra zonja, kryesisht në zona rurale apo qytete ku të punësohesh nuk është aspak e lehtë!
Fabrikat pranë Vorës, rrethinave të Kurbinit, Lezhës e më vonë Shkodrës, Tiranës, Vlorës, sollën një zhvillim pozitiv ekonomik.
Të dhënat e vitit 2022 nga Bilanci i Pagesave i Bankës së Shqipërisë tregonin se të ardhurat nga sektori i fasonerisë, por edhe të ardhurat nga punonjësit sezonalë apo kufitarë jashtë vendit, po regjistronin nivelet më të larta historike.
Por sot, teksa ACQJ vizitoi një nga fasoneritë e Shkodrës, pronarët tregojnë se ky biznes po shkon drejt falimentimit. Madje, disa fabrika në këtë qytet po mbyllin dyert në Shqipëri për t’i transferuar në vende si Azerbajxhani apo në vendet e Afrikës, ku po aplikohen favorizime fiskale për sipërmarrësit.
“Rënia e euros, por edhe mungesa e kontratave, sepse kostot janë më të lira në vende të tjera, na kanë bërë të kalojmë kohë shumë të vështira. Aktualisht kemi vetëm një kontratë, ndërsa dikur kishim me dhjetëra. Kjo na detyron të reduktojmë stafet dhe pagesat”, na thotë pronari i fasonerisë.
Këtë krizë e pranon edhe ministrja Delina Ibrahimaj, e cila thotë se do të ketë një ligj të ri brenda vitit 2026 për produktet ‘Made in Albania’!
“Një komponent tjetër është ligji që do të miratojmë brenda vitit 2026 për ‘Made in Albania’, i cili synon promovimin e produkteve vendase brenda dhe jashtë vendit, ndërtimin dhe mbrojtjen e brandit ‘Made in Albania’ dhe nxitjen e eksporteve të produktit shqiptar”, thotë Ibrahimaj.
Por, për deputeten e PD-së, Jorida Tabaku, ky sektor ka një kompleks problematikash.
“Kriza e fasonit nuk është e papritur dhe as e izoluar, por është rezultat i tre faktorëve të kombinuar që kanë rritur ndjeshëm kostot dhe kanë ulur konkurrueshmërinë:
- Rritja e pagës minimale dhe e sigurimeve shoqërore.
Rritja e pagës minimale ka sjellë rritje të menjëhershme të sigurimeve që paguhen nga punëdhënësit dhe punëmarrësit, duke shtuar me rreth 30% barrën e kostove për sektorin.
“Kjo e ka rritur ngarkesën e shpenzimeve me 30%, që do të dalin nga xhepi i punonjësve dhe punëdhënësve,” – theksoi Tabaku.
- Taksimi i inputeve me 8–15%.
Deputetja e PD-së thotë se Shqipëria është i vetmi vend në rajon që aplikon këtë nivel taksimi për inputet e prodhimit, duke e bërë produktin shqiptar më të shtrenjtë dhe më pak konkurrues në tregjet ndërkombëtare.
“Në total, taksat e rrisin me 30% shtesë koston e produkteve,” – u shpreh ajo.
- Zhvlerësimi i euros.
Rënia e euros ka pasur “pasoja katastrofike” për eksportuesit, pasi të ardhurat realizohen në euro, ndërsa kostot paguhen në lekë.
Ndërkohë, zonjat e fasonerisë shprehen se, edhe pse është një punë e vështirë, jo e paguar për mundin që ka, kjo punë së paku i ndihmon të kontribuojnë në familje dhe se reduktimi i stafit i tremb, sepse mund të gjenden pa punë në të ardhmen.
Qeveria, ndërkohë, zgjidhje të ngërçit sheh digjitalizimin e sektorit, por nuk ka një qartësi se si do të veprohet me forcën punëtore.
“Ne kemi diskutuar për nevojën për reformim të këtij sektori, për nevojën për rritje të kapaciteteve të makinerive, për nevojën për automatizim të këtij sektori, por mbi të gjitha për nevojën që ky sektor duhet të prodhojë produkt me cikël të mbyllur dhe kemi qenë të gatshëm që ta mbështesim sektorin në forma të ndryshme”, shprehet ministrja.
Viti 2025 u mbyll me bilanc negativ në tregtinë e mallrave. Eksportet gjatë vitit të kaluar arritën në vlerën 3.4 miliardë euro, me rënie prej 6.1% krahasuar me vitin paraardhës, kur ishin në vlerën 3.6 miliardë euro.
Sektori i fasonerisë është në një kolaps dhe, mbi të gjitha, pa një plan konkret se si duhet vepruar për të ndalur rënien e këtij sektori./acqj.al
